Dietetyk Radosław Bernat - zdjęcie profilowe
Dietetyk
mgr inż. Radosław Bernat
Zdrowe odżywianie - produkty dietetyczne
Telefon 504 428 093 do dietetyka we Wrocławiu 504 428 093
Email - radekbernat@4slim.pl - dietetyk online radekbernat@4slim.pl

Przeciwutleniacze, czyli naturalni obrońcy organizmu

Co to są wolne rodniki?

Wolne rodniki to niesparowane atomy, które przemieszczając się sprawnie i szybko po organizmie niszczą jego zdrowe komórki. Jeżeli jest ich zbyt dużo w porównaniu do antyoksydantów, dochodzi wtedy do stresu oksydacyjnego, czyli braku równowagi między utleniaczami, a przeciwutleniaczami. Stres oksydacyjny uszkadza komórki naczyń krwionośnych oraz białe krwinki, co może prowadzić do powstawania wielu chorób.

Co to są przeciwutleniacze (antyoksydanty)?

Antyoksydanty to szereg substancji naturalnie występujących w nieprzetworzonej żywności, przede wszystkim surowych warzywach i owocach, choć nie tylko. Można je podzielić na następujące grupy:

Przeciwutleniacze - podział
Wykazano, że kilkukrotnie mniejsza śmiertelność z powodu chorób serca wśród ludności południowej Francji, niż Anglii przypisywana jest właśnie większemu spożywaniu warzyw i owoców bogatych we flawonoidy, a także czerwonego wina[4].
Poniżej przedstawiam wybrane substancje antyoksydacyjne oraz źródła ich pochodzenia w diecie:

Likopen

Likopen jest silnym przeciwutleniaczem, hamuje tworzenie się wolnych rodników lub innych cząsteczek, dlatego może zmniejszać ryzyko rozwoju chorób nowotworowych i chorób układu krwionośnego. Należy do karotenoidów, naturalnych barwników występujących w roślinach. Jego duże ilości znajdziemy głównie w pomidorach, czerwonej papryce i grejpfrutach.


Przeciwutleniacze - pomidory

 

Luteina

Luteina, podobnie jak likopen, należy do karotenoidów. Jest ona syntetyzowana wyłącznie przez rośliny i występuje w zielonych liściach warzyw oraz żółtych i pomarańczowych warzywach, ale również w owocach. Najwyższą zawartość luteiny ma jarmuż oraz szpinak. Oprócz nich luteina występuje w natce pietruszki, w cukinii, papryce. Stosowanie diety bogatej w luteinę zapobiega powstaniu zaćmy i zwyrodnieniu plamki żółtej. Luteina ochrania lipoproteiny o niskiej gęstości przed procesami utleniania, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie ryzyka miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca. Może ona także wykazywać właściwości przeciwnowotworowe.


Przeciwutleniacze - jarmuż


Resweratrol

Resweratrol to naturalny polifenol obecny w ponad 70 gatunkach roślin. Ze względu na najwyższą jego zawartość, winogrona i wytwarzane z nich wina czerwone są jego głównym źródłem. Przeciwdziała on wolnym rodnikom, hamuje powstawanie nowotworów i tworzenie się przerzutów. Resweratrol przeciwdziała także miażdżycy, korzystnie oddziałując na profil lipidowy obniżając stężenie triglicerydów we krwi. Poprawia funkcjonowanie mózgu i zmniejsza także ryzyko powstawania choroby Alzheimera. Ma również bezpośredni wpływ na narząd wzroku, wpływając na funkcjonowanie siatkówki oka oraz jej centralnej części (plamki żółtej).

Przeciwutleniacze - wino

Kurkumina

Kurkumina to naturalny związek polifenolowy pochodzący z kłącza ostryżu długiego, inaczej zwanego ostryżem indyjskim. Znajdziemy ją w przyprawie – kurkumie. Nadaje ona charakterystyczny, żółtopomarańczowy kolor potrawom curry. Kurkumina jako polifenol o właściwościach antyoksydacyjnych ma zdolność do neutralizowania w komórce reaktywnych form tlenu. Dodatkowo powoduje ona wewnątrzkomórkowy wzrost poziomu związku o silnych właściwościach przeciwutleniających - glutationu Obecne badania wykazują jej działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne oraz przeciwnowotworowe. Podkreśla się także jej właściwości przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybiczne. Korzystne działanie kurkuminy częściowo wyjaśnia fakt, że oddziałuje ona na wiele związków, w tym na białka, enzymy, cytokiny, czynniki transkrypcyjne i czynniki wzrostu.

Przeciwutleniacze - kurkumina

Kwercetyna

Kwercetyna jest jednym z najliczniej występujących flawonoidów. Występuje ona w owocach (jabłka, borówka czernica, czarna porzeczka, pomarańcze i innych), w warzywach (cebula, brokuły, szpinak, kapusta i inne), w roślinach zielnych (skrzyp, ruta, dziurawiec, rumianek i innych) oraz kwiatach (głóg, kasztanowiec, czarny bez i innych). Kwercetyna posiada wiele cennych właściwości:
przeciwzapalne, antyoksydacyjne, immunomodulacyjne, przeciwalergiczne, barwiące

Bierze ona udział w regulacji wielu procesów komórkowych jak np. proliferacji i śmierci komórek, co może być wykorzystywane w terapii antynowotworowej. Zapobiega chorobom nowotworowym, a kwercetyna z owoców cytrusowych indukuje programową śmierć komórki rakowej, jak również może hamować proliferację tkanki raka. Wykazano, że kwercetyna zabezpiecza przed wystąpieniem zaćmy u osób mających cukrzycę.

Przeciwutleniacze - zupy

Prozdrowotny wpływ przeciwutleniaczy na organizmy żywe jest niekwestionowany. W odpowiedzi na wzrastające tempo rozwoju cywilizacyjnego, coraz wyższe wymagania stawiane przez społeczeństwo i związany z tym stres, powoduje to wzrost zapotrzebowania na „naturalnych obrońców organizmu”, czyli szeroko rozumianą grupę przeciwutleniaczy.


Autor artykułu:
Praktykant Przemysław Olejnik


Bibliografia:
1. Wawrzyniak A., Krotki M., Stoparczyk B. Właściwości antyoksydacyjne owoców i warzyw. Medycyna Rodzinna 1/2011, 19-23.
2. Szajdek A., Borowska J. Właściwości przeciwutleniające żywności pochodzenia roślinnego. Żywność Nauka Technologia Jakość, 2004, 4 (41) S, 5-28.
3. Czerwiecki L. Współczesne poglądy na rolę przeciwutleniaczy roślinnych w profilaktyce chorób cywilizacyjnych Roczniki PZH 2009, 60, nr 3, 201 – 206.
4. Panczenko-Kresowska B.: Wolne rodniki a żywienie. Wiad. Ziel., 1997, 10, 17-18.
5. Stolarzewicz I. A., Ciekot J., Fabiszewska A. U., Białecka-Florjańczyk E. Roślinne i mikrobiologiczne źródła przeciwutleniaczy. Postępy Hig Med Dosw 2013; 67: 1359-1373 e-ISSN 1732-2693.
6. Menon V.P., Sudheer A.R.: Antioxidant and anti-inflammatory properties of curcumin. Adv. Exp. Med. Biol., 2007; 595: 105-25
7. http://www.e-biotechnologia.pl/Artykuly/Likopen/
8. http://www.medonet.pl/zdrowie,antyoksydanty---zrodla,artykul,1726232.html
9. https://testosterone.pl/wiedza/antyoksydanty-w-zywnosci/
10. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/153070,wlasciwosci-przeciwutleniajace-warzyw
11. https://www.formeds.com.pl/faq/92/Resweratrol
12. https://www.e-biotechnologia.pl/Artykuly/Resweratrol/
13. http://www.czytelniamedyczna.pl/3545,luteina-zrodla-w-diecie-i-potencjalna-rola-prozdrowotna.html
14. https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/116408,kurkumina-i-jej-prozdrowotne-dzialanie
15. https://www.e-biotechnologia.pl/Artykuly/Kwercetyna--budowa-wlasciwosci-i-zastosowanie/
16. https://pixabay.com/pl/

Dieta niskowęglowodanowaPrzeciwutleniacze, czyli naturalni obrońcy organizmuDieta oraz problemy żywieniowe małych dzieciProbiotykiNietolerancja laktozyEndometrioza, a dietaZespół policystycznych jajników (PCOS)Dieta low FODMAPSubstancje wspomagające prawidłową glikemięOperacja bariatrycznaMigrenowe bóle głowyInsulinoopornośćStany zapalne trzustkiMarskość wątrobyZespół metabolicznyNieswoiste choroby zapalne jelit: wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna (CD)Choroby neurodegeneracyjne mózgu - Alzheimer i ParkinsonReumatoidalne zapalenie stawów (RZS)Kamica żółciowaCeliakiaKamica nerkowa i moczowodowaAlergia i nietolerancja pokarmowaNiedożywienieChoroba wrzodowa żołądka i dwunastnicyOsteoporoza i jej związek z żywieniemŻywność, która może chronić przed nowotworamiNapary roślinne wspierające pracę organizmuDieta w depresjiNiedoczynność tarczycy z Hashimoto - a dietaChoroba refluksowa żołądkowo-przełykowa (refluks)Jak zwiększyć biodostępność żelaza w diecieDna moczanowa a dietaDieta dla Kobiet w ciążyCukrzyca – strzeż się!Cholesterol - czy słusznie oskarżony?Gospodarka hormonalna pod lupąMechanizm tycia i chudnięciaŻywienie kobiet karmiących piersiąChoroby dietozależneŻywienie Dzieci w wieku szkolnymCeliakia - jedna z najczęstszych nietolerancji pokarmowychNietolerancja laktozy u osób dorosłychPrzyczyny otyłościAlkohol a odchudzanieCukier = biała śmierćDieta a forma włosów i skóryDieta antynowotworowa wg GersonaZespół jelita nadwrażliwego a dietaJak przytyć? Porady i dieta dla chudych.Odchudzanie - Fakty, mity i stereotypyDieta przy Atopowym Zapaleniu Skóry (AZS)Najważniejsze zasady odżywianiaZdrowotne właściwości diety niskowęglowodanowej